آزادیهای عمومی در ایران: بودن یا نبودن مسأله این است

آنچه در این مختصر به آن خواهیم پرداخت سیر گذرایی است از مفهوم آزادیهای عمومی و تاریخچه ظهور آن در فرهنگ انسانی. زمینه ظهور آن محدودیت اقتدار حاکمیت توسط قوانین انسانی و پذیرش کثرت در جامعه است. اما در ایران از یکسو به علت حاکمیت الهی ایدئولوژیک و از سوی دیگر به دلیل تعریفهای خاص از انسان که اورا نیازمند قیمومیت می بیند، چنین ازادیهایی در حد کفر و آشوب تلقی شده، در خواست آنها به منزله تهدیدی بر تمامیت اقتدار و حاکمیت الهی است.

آزادی از مفاهیم سهل و ممتنع در ادبیات حقوق و سیاست است؛ زیرا به رغم سادگی و سهولتی که در اولین نگاه در تعریف آن به نظر می رسد، ارائه تعریفی جامع و مانع برای آن چندان آسان نیست و همین امر باعث ارائه تعریف های گوناگونی از آزادی شده است؛ تا آنجا که به گفته منتسکیو «به هیچ کلمه ای، مانند کلمه آزادی معانی مختلف داده نشده است.» (مونتسکیو, ۱۳۷۰, ص. ۳۹۳) عده ای آزادی را به نبودن مانع تعریف کرده اند؛ مثلاً «هابز» فیلسوف انگلیسی، در کتاب لویاتان می نویسد: «آزادی نبودن موانع خارجی است» (هابز, ۱۳۸۰, ص. ۱۶۰) و آنتونی کوئین معتقد است« آزادی عبارت است از قدرت یا اختیار انجام دادن آنچه کسی خواسته باشد فارغ از مداخله دیگران انجام دهد.» (کویین, ۱۳۷۱, ص. ۳۶۴)

محدود ساختن قدرت دولت و شناختن مرز برای اقتدارات و اختیارات فرمانروایان یکی از مسایل مهم و بغرنجی است که از دیر باز افکار  متفکرین و مصلحین جوامع را  به خود مشغول نموده است . این گروه همواره متوجه این معنی بودند که اگرچه قدرت سیاسی برای برقراری نظم عمومی در جامعه و دفاع از آن در برابر دشمنان  یک امر مفید و ضروری است ، در عین حال یک امر خطرناک نیز میباشد ، زیرا ممکن است همین قدرت مانند اسلحه ای که دست شخص شروری بی افتد ، وسیله ی ظلم و ستمگری شده و جامعه را به تباهی بکشاند! (میری, ۱۳۸۵) از این رو کوشش حکما و اندیشمندان  همواره این بوده است که قدرت دولت و زمامداران آن را محدود کرده و از تبدیل شدن آن به یک قدرت خودکامه ممانعت بعمل آورند.
امروزه با گسترش بی سابقه ی  وسایل ارتباطی  و اختراع سلاحهای موحش و از همه مهمتر  نفوذی که دولت بر رسانه های گروهی و وسایل ارتباط جمعی ،مطبوعات ، آموزش و پرورش و … در کشور دارد مقاومت و پایداری شهروندان در برابر یک قدرت خودکامه دشوار گشته . پیشرفت تکنولوژی جدید به دولت چنان قدرتی بخشیده که می تواند به آسانی به هر نوع مقاومت و مخالفت افراد چیره شده  و آن را از میان بردارد ! همین امر سبب شده است که حفظ حقوق و آزادی های فردی و چگونگی تضمین آنها  در برابر دولت به صورت یک مساله پیچیده در آید.
از دیر باز تا به امروز متفکرین بزرگ برای محدود  ساختن قدرت دولت و زمامداران وسایل و تدابیری اندیشیده اند که مهمترین انها عبارتند از:
 وسیله ی اول این بود که حقوق و آزادی های فردی  رسما طی یک سند سیاسی  به نام اعلامیه یا قانون اساسی درج گردد و حکمرانان پاسداری از آن را وظیفه ی خود قرار دهند و خود را به رعایت و اجرای آن متعهد و ملتزم بدانند ، به گونه ای که  در برابر آنها بایستند و انها را به رعایت حقوق خود وادار سازند. مساله ی حقوق و آزادی های فردی ناشی از این فکر است که بشر به جهت کرامت و ارزش والایی که دارد  قابل احترام است و این حقوق برای اعتلاء و پیشرفت انسان و شکوفا شدن قوا و استعداد های ذاتی  و لازم است و هدف هر جامعه باید بر این اساس باشد که شخصیت ، حیثیت و شرافت انسانی  از هرگونه تعرض مصون و در امان باشد و در نتیجه تمدن بشری با پویایی به پیش برود. آزادی و حقوق بشر ، آرمانی است که هر کس به زبانی ، برخی به زبان اخلاق و مذهب و برخی به زبان  فلسفه و عرفان و برخی به زبان ادب و هنر سخن از وصف او گوید. در کشور انگلستان  ابتدا در ۱۲ ژوئن ۱۲۱۵ منشور کبیر Magna Charta توسط پادشاه وقت انگلستان صادر شد سپس در سال ۱۷۷۶ در اعلامیه حقوق بشر ایالات متحده ی آمریکای شمالی و بعد از آن  در  اعلامیه حقوق بشر و شهروند فرانسه در سال ۱۷۸۹ رسما اعلام گشت. در دنباله این جریان فکری بسیاری از  کشورها به تاسی از این سنت در  قوانین اساسی خود  فصلی را بعنوان  حقوق ملت در برابر دولت اختصاص دادند و بعد ها اعلامیه ی جهانی حقوق بشر در دهم دسامبر ۱۹۴۸ به تصویب مجمع عمومی سازمان ملل متحد رسید. (میری, ۱۳۸۵) این اعلامیه در واقع تبلور  افکار و آرمانها و آرزوهایی است که بشر در طول تاریخ درباره ی آزادی و آزاد اندیشی به آن دست یافته است.

آنچه در باره ایران می توان گفت آن است که با توجه به یک حکومت دینی که مشروعیت خود را از یکی از ادیان الهی می داند که انسان را ظالم و جاهل می داند (قرآن مجید-احزاب۷۲) که نیازمند قیمومیت و حمایت جدی حاکمیت الهی برای رستگاری است. هرچند بسیاری از متفکران اهل سنت و حتی معتقدان به جدایی دین از سیاست در بین شیعیان معتقد به اصل مشورت در حاکمیت اسلامی هستند (بهاردوست, ۱۳۸۱) اما آنچه در حال حاضر در ایران به عنوان ایدئولوژی اسلامی حکومت می نماید این اصل را که بر مردم باید از جانب خداوند حکومت نمود و تلاشهای انسان (آنهم انسان غربی) برای فهم، تشریح و پیاده کردن آزادی صورت گرفته طغیان و عصیان در برابر حکومت الهی و طریق رستگاری است. زمانی می نویسد که بازرسی در اصطلاح حقوق عمومی به معنی نظارتی است که از سوی قدرت عمومی یا دولت بر عملکرد مأموران اداری و ادارات اعمال می‌شود، این نوع بازرسی به دلایل عقلی و شرعی ضروری است، عقل سلیمی که خالی از گرایش‌های نفسانی باشد وجود بازرسی بر ادارات و کارمندان را تأیید می‌کند و در شرع مقدس اسلام نیز به دلایلی از جمله رعایت عدالت و جلوگیری از تکاثرطلبی عده‌ای منفعت‌طلب در آیات و روایات به وجود چنین بازرسی تأکید شده است. (زمانی, ۱۳۷۸) چنین نگرشی چنان عرصه را بر آزادیهای عمومی از جمله: شخصی، آزادی های فکر و آزادی های اقتصادی و اجتماعی (مؤتمنی, ۱۳۷۵) تنگ می سازد که چیزی از آن بر جای نمی ماند.

بنابر این هرچند آزادیهای عمومی در معنای انسانی آن برای هر انسانی لازم و ضروری و در تمدنهای غربی از قرن هجدهم به بعد بداهت یافت در ایران به علت حضور یک حکومت ایدئولوژیک بی معنی و از مصادیق بارز آشوب و ریشه فتنه و هرج و مرج اجتماعی و عدم رستگاری آن جهانی محسوب می شود.

کتابنامه

بهاردوست, ع. (۱۳۸۱). آزادیهای عمومی در حکومت اسلامی. کتاب ماه دین , ۶۲, ۳۶-۴۱.

دوا, آ. ه. (۱۳۸۳). آزادیهای عمومی و حقوق بشر. (ر. برناک, Trans.) طهران: دانشگاه تهران.

زمانی, ع. (۱۳۷۸). نظارت سازمان بازرسیکل کشور بر دستگاههای اجرایی ایران. شیراز: دانشگاه شیراز.

قرآن مجیداحزاب۷۲. مکه و مدینه.

کویین, آ. (۱۳۷۱). فلسفه سیاسی. (م. اسعدی, Trans.) طهران: نشر بین المللی هدی.

مؤتمنی, م. ط. (۱۳۷۵). آزادی های عمومی و حقوق بشر (چاپ دوم ed.). طهران: انتشارات دانشگاه طهران.

مونتسکیو. (۱۳۷۰). روح القوانین (Vol. 1). (ع. ا. مهتدی, Trans.) طهران: امیر کبیر.

میری, س. ح. (۱۳۸۵, ۱۱ ۱۳). حقوق فردی و آزادیهای عمومی. Retrieved 10 23, 1388, from تخصصی حقوق و فقه: http://hoghough85.blogfa.com/post-561.aspx

هابز, ت. (۱۳۸۰). لویاتان (۱ ed.). (ح. بشیریه, Trans.) طهران: نی.

 

 

درباره‌ی solaris

Avatar

همچنین ببینید

چرا رای دادن در نظام توتالیتر بی شرفی است؟

رای دادن در نظام توتالیتر به عنوان یک نظام سیاسی که قدرت و کنترل کامل …

وحشت توتالیتاریسم

وحشت توتالیتاریسم توضیح داده شد همه ما امیدواریم توتالیتاریسم – شکلی از حکومت که در …

چرا مردم نباید در یک رژیم توتالیتر رأی دهند؟ (نظری دیگر)

در یک رژیم توتالیتر، رأی دادن به دلیل فقدان اصول دموکراتیک مانند آزادی بیان، انتخابات …

چرا مردم نباید در یک رژیم توتالیتر رای دهند؟

در یک رژیم توتالیتر، مردم به چند دلیل نباید رای دهند. ویژگی حکومت توتالیتر سرکوب …

بیانیه دفتر سیاسی جبهه فراگیر ملی ایران (جفما) در مورد انتخابات جاری ایران

به نام نامی ایران با نزدیک شدن به نمایش انتصابات  به نام انتخابات مجلس اسلامی …

The Essential Role of Work Ethics in Maximising Job Performance

Introduction: In the contemporary professional landscape, work ethics stand as the cornerstone of effective job …

نقش اساسی اخلاق کاری در به حداکثر رساندن عملکرد شغلی

مقدمه: در چشم انداز حرفه ای معاصر، اخلاق کاری به عنوان سنگ بنای عملکرد موثر …

آزادسازی پتانسیل انسانی: قدرت دگرگون‌کننده آموزش و پرورش مبتنی بر کرامت انسانی برای ایران

مقدمه آموزش فقط کسب دانش نیست. این سفر خودشناسی و توانمندسازی است که پتانسیل ارتقای …

نقش حیاتی یک موسسه جهانی برای کاربرد و آموزش علوم در شکل دادن به آینده توسعه ایران

مقدمه: ایران با آرزوی دستیابی به رشد پایدار، تقویت نوآوری و ارتقای رفاه شهروندان خود …

The Vital Role of a Worldwide Institute for Science Application and Education in Shaping the Future of Iranian Development

The Vital Role of a Worldwide Institute for Science Application and Education in Shaping the …

معرفی کتاب: Revolutions: A Very Short Introduction (2nd edn)

Abstract In the 20th and 21st century revolutions have become more urban, often less violent, but also …

نقش علوم اجتماعی در پیشرفت اجتماعی

علوم اجتماعی شامل علومی همچون جامعه‌شناسی، اقتصاد، علم سیاسی، روانشناسی اجتماعی و … است. این …

اهمیت تحصیلات عالی در توسعۀ پایدار

تحصیلات عالی، به عنوان یک عامل کلیدی در توسعۀ پایدار، نقش بسیار مهمی را در …

لایک ریزان قرارگاه سایبری عمّار

قرارگاه سایبری عمّار در بهمن‌ماه سال ۱۳۸۹ در تهران تأسیس شد. این قرارگاه از سوی …

آیا بالاخره توافقی در راه است؟

 ندا مصدق  پس از سفر پادشاه عمان به تهران، درز خبرهای مربوط به احتمال حصول …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *