جولان فرهادی بابادی

توهم چند قطبی بودن قدرت در ایران

  •  جولان فرهادی بابادی

    مدتهاست برای ما مردمان ایران پاییز دیگر «پادشاه فصل‌ها» نیست، بلکه فصل نگرانی‌ها و تکرار معیشت قهقرایی است. در این یادداشت با استفاده از مفهوم «تکرار»  نشان دهم که چطور مفهوم تکرار در ساخت هنجارهای سیاسی – اخلاقی جمهوری اسلامی، زندگی را به یغما برده است. 

    برای شهروندان عادی ایران تکرار با قرینه احساسی «عادت» شناخته می‌شود؛ ما پاییز را به دلیل عادت‌زدایی‌اش دوست می‌داریم. فصل پاییز با تنوع رنگ، تلون احساس و ناپایداری «همگونی، استحکام و یکنواختی زندگی» در طبیعت چهار فصل ایران را به چالش می‌کشد و این تنوع و تلون رنگ‌ها نوعی تکثر را به ما منتقل می‌کند. 

    اهمیت شروع فصل پاییز و ایجاد احساس تکثر و چند قطبی بودن زندگی خصوصا به این دلیل  که با آغاز نظام آموزشی ما همزمان بود گویی نمادی از جامعه ایران است. اما از وقتی ۱۶ آذر اتفاق افتاد، نخبگان پاییز را متفاوت درک می‌کردند. وقتی قتل‌های زنجیره‌ای اتفاق افتاد، «پاییز ِمردم» با «پاییز نخبگان» فرق داشت؛ نخبگان بسیار زود متوجه شدند یک جامعه تک قطبی زمستان و تابستان و پاییزی یک‌سان دارد.

    با اتفاقات آبان، مردم نیز دیگر آن پاییز متنوع را به‌شکلی دیگر می‌بینند. اینک به‌واسطه درک مشترک مردم و نخبگان از اتفاقات پاییز، پاییز نه آن فصل طبیعی است، بلکه «فصلی سیاسی» برای از بین بردن «تکرار در بستر سیاست» شده است. 

    در مجموعه نوشته‌هایی که در پرسیس‌نیوز منتشر می‌شوند، تلاشم بر معرفی ساخت اخلاقی و هنجاری سیاست در جمهوری اسلامی بوده است و تا کنون هنجارهایی مانند «سکوت فراگیر»، «هنجار حذف»، «بدیهی انگاری» و «نامتجانس اندیشی» را معرفی کرده‌ام. این نوبت به‌واسطه مفهوم تکرار بر «هنجار آزادی‌های نمایشی» تاکید دارم.


    «آزادی‌های نمایشی» به نوع صحنه‌آرایی شبه دموکراتیک حکومت برای القای تصویری متلون و متفاوت و چند قطبی در دموکراسی روحانیون است. دموکراسی که در گفتمان جمهوری اسلامی از آن با عنوان مردم‌سالاری دینی یاد می‌شود، نکته قابل توجه در مردم سالاری دینی مورد نظر رهبر ایران این است که این دموکراسی تک قطبی اگرچه به فردیت مردم بی‌توجه است، اما تنها فردیت و وحدانیت یک نفر را در دستور کار قرار می‌دهد و با ایجاد تنش‌های ساختگی سعی در تحکیم این قطبیت مطلق رهبر در فصل‌های تکراری سیاست دارد. در این نوع مردم سالاری «فرد» نیست که دارای آزادی است بلکه این «مردم» در حالت جمعی و توده‌ای‌شان هستند که صاحب انتفاع از حق آزادی هستند و از آنجایی که حاکم سعی می‌کند نماینده «آزادی‌های مردم» باشد، نوعی حکمرانی گله‌وار طراحی می‌شود که در آن «جماعت» دارای آزادی است.

    آزادی نمایشی درجه‌ای از انعطاف حاکمیت دربرابر خواست برآمده از انتخابات را نشان می‌دهد. در واقع انتخاب جمعی مردم حاکمیت را در این موقعیت قرار می‌دهد تا مدعی شود، مردم در همان حالت جمعی مطالبه فلان ارزش را دارند و در نتیجه حدی از انعطاف تعریف می‌شود که محدوده آزادی عمل رئیس جمهور منتخب را نشان می‌دهد. در واقع برداشتن تفاوت میان «نمایندگی خواست جمعی مردم» و «وظیفه پاسخگویی دموکراتیک به مطالبه فرد» حاکمیت را به‌سوی مردم‌سالاری دینی می‌کشاند. در این شرایط مشروعیت بخشیدن به این تمایززدایی، معنایش این است که حاکم نماینده جمع و پاسخگوی جماعت است. فرد تنها زمانی دارای بودگی اجتماعی و سیاسی است که جزوی از جماعت فرمان‌پذیر حاکم باشد.

    شاید به‌همین ترتیب است که گاهی اوقات می‌بینیم، نیاز به امنیت به‌عنوان معیار احساس آزادی معرفی می‌شود. اگر در نظر بگیریم که مطالبه امنیت و اعتراض برای امنیت یعنی سیراب‌سازی خواست حکومت برای حکمرانی، آنگاه قادریم درک کنیم چطور افرادی مجوز دارند در خیابان‌های تهران با انواع اتهام‌افکنی حتی به سران حکومت، سیاست‌های جاری کشور توسط دستگاه اجرائی، مقننه یا قضائیه را زیر سوال ببرند، بدون آن‌که کسی متعرض به آنها شود. به سه دلیل و معنا این نوع آزادی‌هایی که به مردم داده می‌شود، آزادی‌های نمایشی می‌گویم.
    الف. نمایشی به‌معنای متداول، یعنی دادن زمینه بروز نسبی به آن خواسته‌ها. 

    ب. نمایشی به‌معنای این‌که این آزادی برآمده از مطالبه جمعی، معیار تصمیم‌گیری نیست بلکه معیار توجیه‌سازی است. 

    ج. نمایشی به این معنا که بر اساس آن حاکمیت در جوامع  بین‌المللی و در سطح افکارعمومی خود را نماینده یک‌سری ارزش‌های مردمی می‌داند. 

    با این پیش‌فرض که جمهوری اسلامی نوعی حکومت جماعت‌گراست که در آن سیاست به‌معنای تکرار خواسته جماعت مشارکت‌پذیر در سیاست‌های غیر دموکراتیک است. می‌توانیم مدعی شویم، همه رفتارهایی غیرهمخوان با سیاست دستگاه‌های اجرایی نوعی آزادی نمایشی است که هدفی جز قدسیت‌زایی برای رهبری ایران ندارند.

    آقای خامنه‌ای به این نوع معترضان می‌گوید «جوانان انقلابی» و از آن‌جایی که آنها می‌توانند اهرم فشاری برای محدودسازی نمایندگی قدرت مردم توسط رئیس جمهور باشند، همیشه نزد مجریان هنجار حذف و کشتار محبوب هستند. این محبوبیت تا حدی است که در حضور آقای خامنه‌ای حتی می‌توان سیاست‌های یک رئیس جمهور را با وهن معرفی کرد.

    بر اساس این رویکرد می‌شود به حکومت ناصرالدین شاه نیز مردم‌سالاری دینی گفت، چرا که در انتها معنای این سیاست چیزی جز این «آزادی در چارچوب خواست شخص اول حکومت» نیست. در دربار ناصری این نوع آزادی را بیش از هر کس دیگری «ملیجک» داشت و نمونه آزادی‌های ملیجک را اقشاری مانند «مداحان» در دستگاه آقای خامنه‌ای دارند. 

    این رویکرد ملیجک‌پروری عمومی در جمهوری اسلامی صحنه‌ای رقم می‌زند که روزنامه کیهان چاپ تهران، نامزد نقادترین قلم مطبوعاتی است. اما در سپهری عمومی‌تر آقای خامنه‌ای در سخنرانی‌هایش در دوران احمدی نژاد با طرح مفهوم سبک زندگی به حامیان خود می‌گوید این افراد باید دولت‌ها را در چارچوب نوزده فاکتور فرهنگی به صلابه بکشند و مطالبه‌محور باشند.

    آزادی_های-نمایشی

    آزادی‌های نمایشی غیر از کارکرد قدسیت‌سازی برای رهبر دو کار کرد دیگر دارند که در ادامه همان سیاست قدسیت است: یکی امکان ادامه تکرار سیاست‌های فاجعه‌بار و دیگری محدود سازی مداوم معنای سیاست و گسترش همزمان معنای دشمن. برای همین است که هرچه حکومت جمهوری اسلامی بیشتر پیش می‌رود، تعرض به مخالفان توسط گروه‌های ارگانیک بیشتر می‌شود. 

     اما گروه‌های ارگانیگ چه کسانی هستند؟ گروه های اورگانیک که در عرف جمهوری اسلامی با عنوان «گروه فشار» خوانده می‌شوند، معمولا همان جماعت‌هایی هستند که با مشارکت در اعمال سلطه حاکم، برای انهدام جامعه مدنی دارای آزادی وسیعی هستند. این گروه‌ها ممکن است در بدنه سازمانی جمهوری اسلامی تعریف نشده باشند، اما از فرمان «آتش به اختیاری» استفاده می‌کنند و از آن‌جایی که حمایت قضائی می‌شوند می‌توانند بدون پیگیری قضائی، وندالیزم مدنی خود را پیاده‌سازی کنند که نمونه آن حمله به سفارت عربستان بوده است. 

    همانطور که گفته شد نقشی که گروه‌های ارگانیک در دستگاه سیاسی آقای خامنه‌ای ایفا می‌کنند، مشابه نقشی است که ملیجک در دستگاه سیاسی ناصرالدین شاه بازی می‌کرد؛ در واقع ملیجک با رفتارهای زننده و توهین‌آمیز نسبت به سایر سیاست‌مداران طراز اول دستگاه ناصری به‌طور مستقیم منویات ناصرالدین شاه را به سیاستمداران دیگر انتقال می‌داد و به این ترتیب با پایین کشیدن شئانیت آن‌ها به سیستم اقتدار تک قطبی در قدرت کمک می‌کرد. 

    در واقع مهم‌ترین اقدامی که برای توضیح سیاست در داخل و خارج باید صورت پذیرد، توضیح اقتدار تک قطبی در ایران بر مبنای نقش‌آفرینی این گروه‌ها در سیاست ایران است. ملیجک‌ها برعکس کسانی که در هنجار کشتار توضیح داده شد، اطلاع درستی از سیاست‌های دست اول آقای خامنه‌ای ندارند. این نیروها فاقد قدرت تحلیل توسط هسته‌های تبلیغاتی بیت رهبری سازماندهی می‌شوند و بخشی از بدنه تبلیغاتی حکومت هستند. 

    بسیاری از تحلیل‌گران داخلی و خارجی با اشاره به رفتار آنها دچار این توهم می‌شوند که در ایران هسته‌های متعدد قدرت وجود دارند که با همدیگر درگیر هستند، حال آن‌که تاکید بر این نوع درگیری‌ها با دولت، و استناد بر این نوع رفتارها نمی‌توان چند قطبی بودن قدرت در ایران را توجیه کرد. به واقع تکرار حمله‌های مجدد به سیاست‌مداران، تکرار صف‌کشی‌های سیاسی گروه‌های ارگانیک در مقابل افراد و چهره‌های سیاسی به قصد عادی‌سازی هر نوع تخریب در سپهر مدنی ایران است و یک هدف بیشتر نیز ندارد، اثبات آنکه «آنچه تکرار ناپذیر است رهبری آقای خامنه‌ای است». 

درباره‌ی persisnews

persisnews

همچنین ببینید

ایرج پزشکزاد از نگاه ابراهیم نبوی

 ایرج پزشک‌زاد  نویسنده شناخته‌شده معاصر ایرانی، در ۹۴ سالگی در لس‌آنجلس آمریکا درگذشت.  

والدین جان‌باختگان: سرنگونی هواپیمای اوکراینی توسط سپاه عامدانه بود

در سالگرد سرنگونی هواپیمای اوکراینی دونفر از والدینی که فرزندانشان در سقوط هواپیما جان باخته‌اند …

کلاهی بر سر آزادی

 بکتاش آبتین شعر اعتراض امروز ایران، یک ستون ثابت روزانه در نشریه پرسیس است که …

راهبرد سیاست خارجی روسیه در قبال دست‌یابی ایران به بمب هسته‌ای

مسئله سیاست‌های روسیه در مورد جریان هسته‌ای و تمایل نداشتن این کشور در عدم دست‌یابی …

بازی اردوغان با آتش

همزمانی بازی اردوغان با لیر و سرکوب مخالفان سیاسی مقاله میهمان: به نقل از فرارو، …

رهبر جمهوری اسلامی و ارسال پیام تعامل با غرب

آیت‌الله خامنه‌ای رهبر جمهوری اسلامی در سخنانی به‌مناسبت قیام ۱۹ دی ۵۶، با بیان این …

اختصاصی پرسیس نیوز* ؛ پیام همدردی گوهر عشقی با بازماندگان حمله موشکی جمهوری اسلامی به هواپیمای مسافربری اوکراینی در سومین سالگرد این جنایت هولناک

*پرسیس نیوز برخود فرض می‌داند تا از مدیران بنیاد حقوق بشری جاویدنام ستار بهشتی بخاطر …

چالش اجتماعی و ابعاد پدیده اتوبوس‌خوابی

پس از اعتراض‌ها و انتقادهای گسترده به اتوبوس‌خوابی افراد بی‌خانمان در اتوبوس، مهدی چمران رئیس …

تبعات افزایش مالیات‌ها و حذف ارز ترجیحی در بودجه سال آینده

به‌نظر می‌رسد در بودجه دولت به‌خاطر کمبود بودجه هم نرخ مالیات‌ها افزایش می‌یابد و هم …

بحران‌های بین‌المللی و خطاهای پنهان دیپلماسی آمریکا

مذاکرات هسته‌ای در وین و نیز بحران اوکراین سبب شده که نحوه راهبردهای دیپلماتیک آمریکا …

وعده‌های جدید رئیسی برای مقابله با گرانی و تورم

ابراهیم رئیسی رئیس جمهور ایران روز پنج‌شنبه در دیدار با علمای قم، بار دیگر گرانی‌های …

رمزگشایی معماهای مرگ سفیر ایران در یمن

 بادرگذشت حسن ایرلو سفیر ایران در صنعا مطالب زیادی مطرح شده و ادعاهای زیادی در …

قصه‌ام از کجا شروع شده؟

 سید مهدی موسوی شعر اعتراض امروز ایران، یک ستون ثابت روزانه در نشریه پرسیس است …

روایت سلیمی نمین از ملاقات روحانی و رهبر جمهوری اسلامی

عباس سلیمی نمین روزنامه‌نگار اصول‌گرا که از منتقدین دولت روحانی به‌شمار می‌رفت سعی کرد روایتی …

ده شغل خطرناک در ایران و آمریکا

طنز: ابراهیم نبوی به نوشته یک منبع قابل اعتماد، ما به این منبع اعتماد داریم …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.