ابوالحسن بنی‌صدر

بنی‌صدر، همان ماند که بود

ابوالحسن بنی‌صدر اولین رئیس جمهور ایران درگذشت. او پس از ۸۸ سال زندگی در پاریس درگذشت. از عمر ۸۸ ساله او که در سال ۱۳۱۲ در خانواده‌ای روحانی در همدان به دنیا آمده بود، سی سال در ایران گذشت. او پس از تحصیل در رشته حقوق اسلامی و مدتی کار با موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی که زیر نظر غلامحسین صدیقی بود، وارد جبهه ملی شد، و دو بار بخاطر مخالفت در فاصله سالهای ۱۳۳۹ تا ۱۳۴۲ به زندان‌های کوتاه رفت.

وی در جریان شورش پانزده خرداد ۱۳۴۲ در حمایت از آیت‌الله خمینی زخمی شد. و پس از آن با وساطت احسان نراقی، کارهای مهاجرتش را انجام داد، از ایران خارج شد و به فرانسه رفت. بنی‌صدر از سال ۱۳۴۲ تا ۱۳۵۷ در پاریس زندگی کرد و جزو مهم‌تری فعالان سیاسی مقیم این شهر علیه حکومت وقت بود.
شهری که در گوشه‌ای از آن قطب‌زاده با سروصدا و حسن حبیبی بی‌سروصدا، و علی شریعتی کم سروصدا مشغول فعالیت‌های سیاسی علیه حکومت بودند. 

موسیو لو پریزیدان

زمانی احمد سلامتیان که پس از انقلاب ۱۳۵۷ از کارگزاران دولت بنی‌صدر در ایران شد، در مورد بنی‌صدر گفته بود که وی توسط دوستانش به‌شوخی « موسیو لو پرزیدان» به معنی آقای رئیس جمهور خوانده می‌شدند. بنی‌صدر همیشه فکر می‌کرد اولین رئیس جمهور ایران خواهد شد. او پانزده سال قبل از انقلاب ۵۷ و ۴۰ سال پس از سال ۱۳۶۰ در همین شهر زندگی کرد. در واقع اگر فرض کنیم که بنی‌صدر از سن بیست سالگی به سن بلوغ رسیده باشد، ۵۵ سال از ۶۸ سال سن بلوغ خود را یعنی هشتاد درصد از عمرش را در پاریس و فقط بیست درصد عمر مفیدش را در ایران گذراند. بنی‌صدر در تمام این سالها کوشش کرد تا یک نظام فکری منسجم ایجاد کند. او نوشته‌های خودش را در کتاب‌هایی مانند «اصول پایه و ضابطه‌های حکومت اسلامی»، « کیش شخصیت»، « روش شناخت بر پایه توحید»، « تضاد و توحید»، « نفت و سلطه»، « مدرس و موازنه منفی» منتشر کرد. کتاب‌هایی که بسیاری از آن‌ها تنها کوشش می‌کرد با تبدیل همه چیز حتی اقتصاد به تقسیم توحید، نبوت، معاد، عدل و امامت همه چیز را توجیه کند. به همان شیوه که کمونیست‌ها با تبیین اصول ماتریالیسم دیالکتیک و ماتریالیسم هیستوریک توصیف کنند. بنی‌صدر به دلیل رابطه با شخص آیت‌الله خمینی یکی از محورهای اصلی مبارزه خارج از کشور در فرانسه بود. نگاه بنی‌صدر در آن دوران نگاهی شبیه آیت‌الله خمینی بود، فقط به‌خوبی طبقه‌بندی شده بود، نوعی طبقه‌بندی بر اساس اصول دین که هیچ پایه علمی نداشت. 

ابوالحسن بنی‌صدر

بنی‌صدر در نوفل لوشاتو

وقتی آیت‌الله خمینی از عراق رانده شد، بنی‌صدر براساس گفته آیت‌الله خمینی و همسایگان بنی‌صدر که از حضور آیت‌الله خمینی و همراهانش در خانه بنی‌صدر ناراحت بودند، وی به روستای نوفل لوشاتو رفت و زیر همان درخت سیبی نشست که عکس‌هایش بارها منتشر شده است. بنی‌صدر در کنار ابراهیم یزدی و صادق قطب زاده( که این سه بعدها توسط مرحوم محجوبی به مثلث بیق موسوم شدند)، مترجمان آیت‌الله خمینی شدند. براساس گفته شخص بنی‌صدر، این سه نفر کوشش کردند تا از خمینی چهره‌ای دموکراتیک، طرفدار آزادی حجاب، آزادی کمونیست‌ها بسازند، چهره‌ای که واقعیت نداشت. از همین رو تنها یکی دو مصاحبه از خمینی با خبرنگاران ایرانی صورت گرفت، از جمله مصاحبه با نوشابه امیری که در آن آیت‌الله خمینی به صراحت گفته بود که با آزادی زنان و حجاب مخالف است و تمام قوانین اسلامی و شریعت را در مورد زنان رعایت خواهد کرد. در واقع آن آیت‌الله خمینی که بسیاری او را دموکرات و آزادیخواه می‌دانستند، همان خمینی دست ساخته بنی‌صدر و یزدی و قطب زاده بود. حتی ترجمه غلط واژه معروف « هیچ» که در پاسخ یک خبرنگار از خمینی پرسیده شد و توسط قطب زاده که کنار آیت‌الله نشسته بود، در هواپیمایی که آیت‌الله خمینی را به ایران می‌آورد نمونه مشخص این اقدامات بود. مشکل این نبود که آیت‌الله خمینی مایل بود شخصیت دموکراتیکی از او نشان داده شود، تا پیروز انقلاب شود، او نه به دموکراسی اعتقاد داشت و نه به آزادی و فقط پیروز شدن برایش مهم بود. 

بنی‌صدر رئیس جمهور می‌شود

در سال ۱۳۵۸ ابوالحسن بنی‌صدر با یک تیم قوی و مسلط و حرفه‌ای که افرادی مانند احمد سلامتیان، غضنفرپور، موسوی گرمارودی، اسلامی و برخی دیگر بودند، به‌سرعت نشریه انقلاب اسلامی را منتشر کرد. او که در ده روز قبل از پیروزی انقلاب در کنار آیت‌الله بود، رابطه خود را با وی و بخصوص پسرش احمد حفظ کرد.

ابوالحسن بنی‌صدر

وی به عنوان اسلامگرایی پیرو راستین آیت‌الله خمینی تمام سیاست‌های او و خشونت‌های پس از انقلاب را در سکوت کامل تماشا کرد و در شورای انقلاب به عنوان دومین نهاد تصمیم‌گیری حکومت پس از خمینی به عنوان عضوی مهم باقی ماند. او که درک ناقص و نادرست و مغشوشی از اقتصاد داشت، به وزارت اقتصاد و دارایی رسید.

در این حالت می‌توانست امضای خودش را در اسکناس‌های پس از انقلاب جلوی چشم مردم بگذارد. شاید کتاب کیش شخصیت بنی‌صدر بیش از هر کس در مورد خودش صادق بود. در تمام حوادث پس از انقلاب، از تسخیر سفارت آمریکا گرفته تا انقلاب فرهنگی، و از جنگ گرفته تا اعدام سران رژیم پهلوی یا حتی اعدام اشخاص به جرم لواط یا فحشاء هرگز از بنی‌صدر اعتراضی صورت نگرفت.

همسر بنی‌صدر به توصیه او کتاب ولایت فقیه خمینی را به فرانسه ترجمه کرد و او در تمام سالهای اول و دوم پس از انقلاب، تا زمان ریاست جمهوری تایید کننده و توجیه کننده سیاست‌های انقلاب بود. نکته قابل توجه این بود که بخاطر انتقادات تند او از مجاهدین و کمونیست‌ها که از قبل از انقلاب صورت گرفته بود، بسیاری از روحانیون مستقل، و غالبا کسانی که در حزب جمهوری اسلامی نبودند، بنی‌صدر به شخصیتی محبوب، خوش پوش و جذاب برای انقلابیون تبدیل شد.

او در سخنانی که در تلویزیون جمهوری اسلامی بیان کرده بود، در دفاع از حجاب بارها سخنرانی کرد و کراوات زدن را نشانه صلیب و منفور دانست. در بهمن ۱۳۵۸، قبل از اینکه دومین سالگرد انقلاب ۲۲ بهمن برگزار شود، بنی‌صدر در انتخابات به عنوان نخستین رئیس جمهور کشور برگزیده شد. او ۵۴۳ روز به عنوان رئیس جمهور باقی ماند. مخالفان بنی‌صدر که بیشتر در حزب جمهوری اسلامی متمرکز بودند، می‌خواستند جلال الدین فارسی را به عنوان رئیس جمهور نامزد کنند، اما بخاطر مشکل وی که متولد ایران نبود، صلاحیت او تصویب نشد.

از همین رو حسن حبیبی که شخصیتی غیرجذاب داشت، رقیب اصلی بنی صدر شد. اولین انتخابات ریاست جمهوری که هیچ رد صلاحیتی در آن صورت نگرفت، تعداد ۱۲۴ نفر رقبای بنی‌صدر بودند. افرادی مانند احمد مدنی، صادق طباطبایی، داریوش فروهر، صادق قطب زاده، کاظم سامی و حسن آیت رقبای اصلی او بودند. او با ۷۶ درصد از آرا از ۱۴ میلیون رای دهنده، رئیس جمهور شد.

تقریبا اغلب رای دهندگان به بنی‌صدر گمان می‌کردند که او کاندیدای مطلوب خمینی است، به این دلیل که او نامزدی خودش را درست پس از یک ملاقات با آیت‌الله خمینی و در حالی که کنار احمد خمینی ایستاده بود اعلام کرد و دوم اینکه او نامزد « جامعه روحانیت مبارز» بود که در آن روزها به عنوان روحانیون طرفدار خمینی شناخته می‌شدند. در آن دوران من و دوستانم در دانشگاه شیراز از بنی‌صدر حمایت کردیم و تقریبا تمام روحانیون مهم شیراز نیز از او حمایت کردند. 

بحران در دوره ریاست جمهوری

آیت‌الله خمینی سیاستمدار باهوشی بود، در این کمتر می‌توان تردید کرد. و همچنین نمی‌توان تردید کرد که یک سیاستمدار هم باهوش باشد و هم فاشیست یا دیکتاتور. شاید به دلیل هوشمندی خمینی بود که او در مراسم تنفیذ حکم بنی‌صدر از او خواست تا مابین قبل از ریاست جمهور و بعد از ریاست جمهوری در اخلاق روحی او تفاوتی وجود نداشته باشد. این موضوع دقیقا اتفاقی بود که رخ داد. خمینی به صورت کامل از بنی‌صدر حمایت کرد، حمایتی که هرگز از بازرگان نکرده بود.

ابوالحسن بنی‌صدر و رجایی

او یک ماه پس از انقلاب با حکم خمینی رئیس شورای انقلاب شد و پس از چندی او را به عنوان فرمانده کل قوا منصوب کرد. اما با فاصله‌ای نه چندان زیاد، خمینی بهشتی را به عنوان رئیس دیوانعالی کشور و موسوی اردبیلی را به عنوان دادستان کل کشور منصوب کرد. از سوی دیگر در انتخابات اولین مجلس شورای اسلامی حزب جمهوری اسلامی اکثریت مجلس را به دست آورد و هاشمی رفسنجانی به ریاست مجلس برگزیده شد. هر سه شخصیت فوق الذکر، مخالفان جدی بنی‌صدر و اعضای حزب جمهوری اسلامی بودند. در اواخر فروردین سال ۱۳۵۹ که هنوز کمتر از سه ماه از ریاست جمهوری بنی‌صدر می‌گذشت، در درگیری میان دانشجویان مذهبی طرفدار خمینی و دانشجویان مخالف مجاهد و چپ و برخی نیروهای دیگر، دانشگاه با حرکتی که « انقلاب فرهنگی» نام گرفت، اتفاق افتاد. بنی‌صدر این اتفاق را تایید کرد و روز دوم اردیبهشت ۱۳۵۹ مصوبه شورای انقلاب را ابلاغ کرد. این مصوبه بر ضرورت انقلاب فرهنگی تاکید می‌کرد. مدت چندانی از دوره ریاست جمهوری بنی‌صدر نگذشته بود که وی با بحران‌های مختلف مواجه شد. بنی‌صدر مایل بود کابینه‌ای شبیه به افکار خودش داشته باشد، اما مجلس برای او موانع متعددی ایجاد کرد. او برای انتخاب نخست وزیر دچار بحران شد. به دلیل رابطه خوبی که با سید احمد خمینی داشت، او را به عنوان نخست وزیر معرفی کرد. اما خمینی با این انتخاب مخالفت کرد. وی پس از یک ماه درگیری با مجلس سرانجام در مرداد ۱۳۵۹ محمد علی رجایی که هیچ شباهتی به او و افکارش نداشت و از مخلصان خمینی بود، به عنوان نخست وزیر پذیرفت. کابینه بنی‌صدر در واقع کابینه رجایی یا در حقیقت کابینه مطلوب خمینی بود. 

بنی‌صدر و جنگ ایران و عراق

هنوز یک ماه از تشکیل کابینه بنی‌صدر نگذشته بود که در اواخر شهریور ۱۳۵۹ صدام حسین رئیس جمهور عراق که ۲۵ تیر ۱۳۵۸ بر اثر کودتایی علیه حسن البکر التکریتی روی کار آمده بود، حمله گسترده‌ای را علیه ایران آغاز کرد. بسیاری از اسناد حاکی از این است که وی با حمایت آمریکا که پس از اشغال سفارت آمریکا روی کار آمده بود، اقدام به آغاز جنگ کرده بود. بنی‌صدر از یک سو با خطر حمله عراق مواجه بود و از سوی دیگر با کابینه خودش مشکل داشت. وی در نهم آبان ۱۳۵۹ نامه‌ای به خمینی نوشت و کابینه رجایی را بی‌کفایت خطاب کرد و آن را خطری بزرگتر از حمله عراق دانست. در همین دوران مثلث بهشتی، رفسنجانی، موسوی اردبیلی و در کنار آنان خامنه‌ای که چندان شخصیت مهمی در آن زمان به‌شمار نمی‌آمد، شمشیرها را علیه بنی‌صدر از رو بسته بودند. مخالفت تند اشخاصی مانند حسن آیت و عبدالحمید دیالمه که سخنرانی‌های تندی علیه بنی‌صدر کرده بودند، تقریبا جامعه را دو قطبی کرده بود. دو سوی این قطب نیروهای حزب‌الله طرفدار خمینی و سویه دیگر آن بنی‌صدر و گروههایی از مخالفان سیاسی چپ و مجاهد و برخی جریان‌های ملی مذهبی و جنبش‌های محلی بودند که اغلب از بنی‌صدر حمایت می‌کردند. وضعیت کشور به دلیل جنگ و فشارهای جهانی علیه ایران از نظر اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و بین‌المللی رو به ویرانی می‌رفت. 

ابوالحسن بنی‌صدر

ماجرای ۱۴ اسفند و نزدیکی مجاهدین به بنی‌صدر

بنی‌صدر در ۱۴ اسفند در دانشگاه تهران سخنرانی مهمی کرد. در این سخنرانی دو گروه در وضعیت دو قطبی شده کشور رودرروی همدیگر قرار گرفتند، از یک سو حزب‌الله که کاریزمای خمینی آنها را به میدان کشیده بود و روبروی آنان مجموعه اغلب گروههای مخالف حکومت از جمله مجاهدین خلق و گروههای چپ و بسیاری از طرفداران بنی‌صدر قرار داشتند. بنی‌صدر در این سخنرانی به وضعیت شکنجه در زندانها اشاره کرد. مخالفان و اغلب رهبران حزب جمهوری اسلامی که قدرت زیادی داشتند، در آن روزها بیکار نماندند. خمینی در آغاز سال ۱۳۶۰ تقریبا دست از حمایت از بنی‌صدر برداشت. مجاهدین خلق بطور آشکار و نیمه آشکار از او حمایت می‌کردند و او را به سمت خود کشیدند. در اوایل خرداد خمینی در سخنرانی خود بدون نام بردن از بنی‌صدر او را شخصی نامید که خودش را بالاتر از قانون می‌داند. چند روز بعد روزنامه انقلاب اسلامی که بنی‌صدر به عنوان ارگان خودش تاسیس کرده بود توقیف شد. در همان زمان خمینی وی را از فرماندهی کل قوا برکنار کرد. این اتفاق موجب اتحاد جدی‌تر بنی‌صدر و مجاهدین خلق شد که در همه کشور اعتراضاتی علیه حکومت برپا می‌کردند. در تاریخ ۲۹ خرداد ۱۳۶۰ مجاهدین خلق طی اطلاعیه‌ای وارد فاز مسلحانه علیه حکومت شد و هوادارانش را به خیابان فراخواند. جمعیتی در حدود نیم میلیون نفر به طرفداری مجاهدین و بنی‌صدر به خیابان آمدند. اما کاریزمای خمینی همچنان در آن شرایط از قدرتی که بنی‌صدر با پشتیبانی خمینی داشت قدرتمند تر بود. روز سی خرداد در اغلب شهرهای کشور درگیری‌های خونین برپا شد. از هر دو طرف حداقل پنجاه نفر کشته، صدها نفر مجروح و هزار نفر دستگیر شدند. فردای همان روز چند تن از دستگیر شدگان بدون محاکمه اعدام شدند. 

طرح عدم کفایت سیاسی بنی‌صدر و مخفی شدن وی

از روز سی خرداد طرح عدم کفایت سیاسی بنی‌صدر در مجلس مطرح شد و روز ۳۱ خرداد این طرح با ۱۲ مخالف و یک ممتنع و ۱۷۷ موافق تصویب شد. مهدی بازرگان، ابراهیم یزدی، یدالله سحابی، احمد سلامتیان، گلزاده غفوری، اعظم طالقانی، حسین انصاری راد، احمد صدر حاج سید جوادی، عزت الله سحابی، علی اکبر معین فر، احمد غضنفر پور، محمد مهدی جعفری، محمد مجتهد شبستری و هاشم صباغیان در جلسه حضور نیافتند. یک روز بعد حکم برکناری به امضای خمینی رسید. در آن شرایط بنی‌صدر همراه با مسعود رجوی در خانه امن مجاهدین خلق مخفی شده بودند. روز هفتم تیر ۱۳۶۰ دفتر حزب جمهوری اسلامی که در آن جلسه بسیار مهمی تشکیل شده بود، منفجر شد و سیدمحمد بهشتی، چهار وزیر کابینه و ۲۷ نماینده مجلس و تعدادی دیگر از مقامات بلندپایه حامی خمینی در آن کشته شدند. حکومت مجاهدین را عامل این اتفاق معرفی کرد. من شخصا از خانبابا تهرانی شنیدم که این انفجار توسط مجاهدین خلق رخ نداده است. روز دوم مرداد ۱۳۶۰ یعنی ۲۵ روز پس از انفجار حزب جمهوری اسلامی، انتخابات برگزار شد و محمد علی رجایی به عنوان رئیس جمهور دوم ایران برگزیده شد، چهار روز پس از این اتفاق در روز ششم مرداد ۱۳۶۰، ابولحسن بنی‌صدر و مسعود رجوی در هواپیمایی که توسط بهزاد معزی خلبانی می‌شد از فرودگاه مهرآباد گریخته و به پاریس رفتند. بنی‌صدر در جریان فرار با لباس زنانه و گریم کامل به سلامت به پاریس رسیده بود. 

شورای ملی مقاومت و بنی‌صدر

پس از خروج بنی‌صدر از ایران، وی همراه با مجاهدین خلق و چند گروه دیگر، جمعی را به عنوان شورای ملی مقاومت شکل دادند. شورای ملی مقاومت جز بنی‌صدر و مسعود رجوی، شامل این اعضا بود: مهدی سامع( چریکهای فدایی خلق اقلیت، هویت)، جلال گنجه‌ای( جمعیت اقامه)ابراهیم مازندرانی( کانون توجیدی اصناف)، محمد علی شیخی( استادان دانشگاه‌ها)، جبهه دموکراتیک انقلابی زحمتکشان، حزب دموکرات کردستان ایران، شورای

بنی صدر برکناری

متحد چپ، حزب کار ایران(توفان)، جبهه دموکراتیک ملی ایران، جنبش دموکراتیک انقلابی زحمتکشان گیلان و مازندران، اتحادیه کمونیستهای ایران، سازمان چریکهای فدایی خلق ایران. اشخاصی که عضو شورا بودند این افراد بودند: بنی‌صدر، حسن ماسالی، منصور فرهنگ، ناصر پاکدامن، احمد سلامتیان، علی اصغر حاج سیدجوادی، مهدی خانبابا تهرانی، محمدرضا روحانی، کریم قصیم، هدایت الله متین دفتری، مسعود بنی‌صدر، عبدالرحمان قاسملو، منوچهر هزارخانی، مهدی ابریشمچی، غلامحسین ساعدی. شورای ملی مقاومت در واقع در ۳۰ خرداد ۱۳۶۰ در تهران تشکیل شده بود، اما کار جدی و واقعی خود را در پاریس آغاز کرد. براساس تصمیم این شورا ابوالحسن بنی‌صدر به عنوان رئیس جمهور برگزیده شد. اما شورای ملی مقاومت براساس واقعیات تنها نامی بود که کلیه تشکل‌های عضو آن، بخش‌هایی از سازمان مجاهدین خلق بودند و تصمیمات اصلی همان تصمیمات مجاهدین بود. در همین دوران مسعود رجوی در سال ۱۳۶۱ با فیروزه بنی صدر، دختر بنی‌صدر که قرار بود به او آموزش زبان بدهد، علیرغم مخالفت پدرش ازدواج کرد. این ازدواج تا سال ۱۳۶۳ ادامه یافت. در همین سال مسعود رجوی رهبر سازمان مجاهدین خلق با طارق عزیز نایب رئیس نخست وزیر عراق ملاقات کرد و از آن تاریخ به بعد این سازمان تحت نفوذ و حمایت مالی صدام حسین قرار گرفت. پس از این اتفاق ابوالحسن بنی‌صدر از شورای ملی مقاومت خارج شد و به همکاری خود با مجاهدین خلق ادامه نداد. 

فعالیت‌های بنی‌صدر در غربت

ابوالحسن بنی‌صدر تا مدتها همچنان خود را رئیس جمهور ایران در تبعید می‌دانست. وی کار روزنامه انقلاب اسلامی را در پاریس نیز ادامه داد. او همچنین یکی از افرادی بود که چون نزدیکان زیادی در درون حکومت داشت، حتی پس از رفتن به فرانسه نیز به یکی از افرادی که به افشاگری‌های پشت پرده اتفاقات درون ایران می‌پرداخت تبدیل شد. در این دوره به گفته انیس نقاش که در ترور شاپور بختیار نقش داشت، طرح ترور بنی‌صدر در پاریس توسط برخی نیروهای سپاه مطرح شده بود، ولی آیت‌الله خمینی با آن مخالفت کرد. بنی‌صدر یکی از افرادی بود که پس از ترور رهبران حزب دموکرات کردستان در رستوران میکونوس برلین، در دادگاه حاضر شد و شهادت داد که این ترور به فرمان سید علی خامنه‌ای و با امضای اکبر هاشمی رفسنجانی صورت گرفته است. این دادگاه پنج سال طول کشید و سرانجام رای علیه جمهوری اسلامی توسط دادگاه صادر شد. بنی‌صدر طبق قوانین دولت فرانسه در محلی نزدیک کاخ ورسای اقامت داشت. 

بنی‌صدر خائن نبود

ابوالحسن بنی‌صدر براساس گفته‌های بسیاری از اطرافیانش یا کسانی که با او همکاری می‌کردند، همواره دچار خودبزرگ بینی نسبت به شخصیت خود بود و بسیاری از اتفاقاتی که موجب شد تا او فرصتی را که می‌توانست با رفتاری مناسب در داخل ایران به جای کشیده شدن شرایط به سوی رادیکالیزم و خونریزی و تصفیه گروههای سیاسی، تعامل بهتری با سیاستمداران دیگر داشته باشد و موجب توسعه فرایند دموکراسی شود، اما او بیش از حد خود را دچار عظمت و دیگران را دچار ضعف و حقارت می‌دید. با گذشت سالها پس از برکناری و رفتن بنی‌صدر از ایران، برخی از مسئولان سیاسی و امنیتی کشور از جمله رحیم صفوی فرمانده سابق سپاه پاسداران، علی شمخانی وزیر اسبق دفاع، سید محمد غرضی و برخی دیگر رفتارهای بنی‌صدر در جنگ را ناشی از بی‌اطلاعی او از مسائل جنگ دانستند و تاکید کردند که او اشتباه کرد و نه خیانت. یکی از مهم‌ترین کتابهای بنی‌صدر که پس از رفتن وی به فرانسه توسط وی نوشته شد، کتاب « خیانت به امید» بود. او در واقع حذف خود از حکومت را خیانت به امید ایرانیان دانست. 

گفتگوی من و ابوالحسن بنی‌صدر

زمانی که در سال ۱۳۸۲ از ایران خارج شدم، دهها مصاحبه چالشی با شخصیت‌های سیاسی داخلی کشور انجام داده بودم. در آن زمان من با فرشاد بیان مالک و صاحب و مدیر وبسایت گویا مجموعه‌ای برنامه برای شبکه تلویزیونی صدای آمریکا می‌ساختم. بخشی از این برنامه‌ها طنز و بخشی دیگر قرار بود گفتگوهای سیاسی چالشی باشد. با فرشاد بیان گفتگو کردم و تصمیم گرفتیم مصاحبه‌ای با ابوالحسن بنی‌صدر انجام دهم. بنی‌صدر موافقت کرد و با هم یک گفتگوی طولانی سه چهار ساعته کردیم. بخش‌هایی از این گفتگو که به دلیل عدم توافق صدای آمریکا در آنجا منتشر نشد، در یوتیوب منتشر شده که بسیاری تا کنون این مجموعه را دیده‌اند. من در آن زمان دیدگاهی اصلاح طلبانه داشتم، اما گفتگوی من بیش از آن‌که در دفاع از دیدگاههای خودم باشد، نقد و بررسی دیدگاههای ابوالحسن بنی‌صدر بود. من بعدها در سال ۱۳۸۷ به مناسبت سی‌امین سال انقلاب ایران تصمیم گرفتم، ۳۶۵ نوشته گزارشی مستند از انقلاب ایران در سال ۱۳۵۷ بنویسم، این نوشته‌ها از اردیبهشت سال ۱۳۵۷ بطور روزانه در وبسایت زمانه منتشر می‌شد و تا ماه فروردین سال ۱۳۵۸ را شامل می‌شد. در آن گزارش‌ها من کوشش کردم به وقایع انقلاب بدون تزریق هیچ نظریه‌ای بپردازم. این نوشته‌ها نقش بنی‌صدر را به‌خوبی در نوفل لوشاتو و در ماههای اول انقلاب روشن می‌کند. خواندن آن برای افرادی که تصویری غیرواقعی از انقلاب ۵۷ دارد می‌تواند نقاط ابهام زیادی را روشن کند. 

ابوالحسن بنی‌صدر همان بود که بود

ابوالحسن بنی‌صدر علیرغم اینکه هشتاد درصد عمر دوران بلوغ خود را در فرانسه زندگی کرده بود، در بیش از نیم قرن زندگی در این کشور، همچنان مانند یک ایرانی که انگار در شهر همدان مدیر یک دبیرستان یا احتمالا استاد یک دانشگاه است، زندگی می‌کرد. او سالهای طولانی افکار ثابتی را داشت که همانند علی شریعتی کوشش می‌کرد اسلام را ایدئولوژیزه کند. حضور پنجاه ساله او در فرانسه در او معرفت انسانی که با دنیای مدرن ارتباط دارد، ایجاد نکرد و به گمانم تا آخرین لحظات زندگی همچنان خواب بازگشت به ایران و سخنرانی کردن در جمعیت بزرگی از ایرانیان را می‌دید. ایرج پزشکزاد طنزنویس بزرگ ایرانی که شاید به‌دلیل سالهای اولیه همکاری‌اش با شاپور بختیار، چندان نگاه خوبی به بنی‌صدر نداشت، در مورد او نوشته‌های طنز جالبی در کتاب « انترناسیونال بچه پرروها» دارد. احمد سلامتیان که سالها یکی از نزدیکترین شخصیت‌های فرهنگی ایرانی در فرانسه بود و عمری را به کتابفروشی در کوچه « کوجاس» پاریس در نزدیکی سن میشل می‌گذراند، پس از مدت کوتاهی پس از سال شصت و بازگشت به فرانسه به درکی واقعی از مسائل ایران رسید، اما به گمان من ابوالحسن بنی‌صدر و بسیاری از اطرافیانش که او را همانند رهبر یک فرقه ستایش می‌کردند و شاید هنوز هم می‌کنند، تاب هیچ انتقادی را از او نداشتند. بنی‌صدر به نظر می‌رسد تا آخرین روزهای عمرش در ۱۷ مهر ۱۴۰۰ در بیمارستان سال‌پتریه پاریس همان بود که بود. گویی از ۱۳۴۲ که از ایران بیرون آمده بود در لایه‌ای از یخ منجمد شده بود و همانند چهره‌اش که هرگز تغییر نکرد و فقط چروک خورد، همان بود که بود. او ایران را دوست داشت، خودش را هم دوست داشت، می‌خواست ایران را نجات بدهد و شاید فکر می‌کرد تنها کسی است که می‌تواند ایران را نجات بدهد. 

مرگ او مرگ یکی از عاشقان ایران است. مردی که عاشق قدیمی ایران و عاشق ایران قدیمی بود. روانش غریق رحمت باد و تسلیت به همسر و فرزندانش. 

.      

درباره‌ی ابراهیم نبوی

ابراهیم نبوی
ابراهیم نبوی ( متولد ۲۲ آبان ۱۳۳۷ ) فعال سیاسی ، نویسنده و طنزنویس ایرانی است. نبوی از منتقدان سیاسی خارج از ایران می‌باشد که در حال حاضر در کشور آمریکا اقامت دارد. او بین سال‌های ۱۳۶۱ تا ۱۳۶۴ مدیر دفتر سیاسی وزارت کشور بوده ‌است.

همچنین ببینید

آزادسازی پتانسیل انسانی: قدرت دگرگون‌کننده آموزش و پرورش مبتنی بر کرامت انسانی برای ایران

مقدمه آموزش فقط کسب دانش نیست. این سفر خودشناسی و توانمندسازی است که پتانسیل ارتقای …

Unleashing Human Potential: The Transformative Power of Education Embracing Human Nobility in Iran

Introduction Education is not just about gaining knowledge. It is a journey of self-discovery and …

نقش حیاتی یک موسسه جهانی برای کاربرد و آموزش علوم در شکل دادن به آینده توسعه ایران

مقدمه: ایران با آرزوی دستیابی به رشد پایدار، تقویت نوآوری و ارتقای رفاه شهروندان خود …

The Vital Role of a Worldwide Institute for Science Application and Education in Shaping the Future of Iranian Development

The Vital Role of a Worldwide Institute for Science Application and Education in Shaping the …

معرفی کتاب: Revolutions: A Very Short Introduction (2nd edn)

Abstract In the 20th and 21st century revolutions have become more urban, often less violent, but also …

تغییر نگرش نسبت به نقش و هویت زنان در جامعه

 مقاله حاضر قصد دارد با نگاهی جدی به مسأله اشتغال زنان این مهم را در …

آزادیهای عمومی در ایران: بودن یا نبودن مسأله این است

آنچه در این مختصر به آن خواهیم پرداخت سیر گذرایی است از مفهوم آزادیهای عمومی …

نقش علوم اجتماعی در پیشرفت اجتماعی

علوم اجتماعی شامل علومی همچون جامعه‌شناسی، اقتصاد، علم سیاسی، روانشناسی اجتماعی و … است. این …

اهمیت تحصیلات عالی در توسعۀ پایدار

تحصیلات عالی، به عنوان یک عامل کلیدی در توسعۀ پایدار، نقش بسیار مهمی را در …

تجدید میثاق با وطن (مرامنامه جبهه فراگیر ملّی ایران)

آیا بالاخره توافقی در راه است؟

 ندا مصدق  پس از سفر پادشاه عمان به تهران، درز خبرهای مربوط به احتمال حصول …

جبھه فراگیر ملی ایران ( بیانیه شماره ۱۶ )

  فایل pdf بیانیه فراگیر ملی ایران پس از کشته شدن جاویدنام بانو مهسا امینی،  …

کتاب تاریخ عمومی چپ ایران

 تاریخ عمومی چپ ایران نویسنده عیسی صفا لینک دانلود :    تاریخ عمومی چپ ایران

ایران ۶۱ آمریکایی را به دلیل حمایت از مجاهدین خلق تحریم کرد

وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران روز شنبه ۶۱ آمریکایی را به دلیل حمایت از …

تاکید آمریکا و امارات برای تقویت همکاری‌های دفاعی و امنیتی

جو بایدن، رییس جمهوری آمریکا شنبه در جده عربستان با محمد بن زاید آل نهیان، …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *