جولان فرهادی بابادی

چگونه دستور جهاد سایبری را در هم شکنیم؟

  •  جولان فرهادی بابادی


آقای خامنه‌ای جزو محدود روحانیون شیعه است که به جهاد ابتدائی معتقد است. او در سوال ۱۴۰۸ مجموعه استفتائات خود درباره «اجوبه جهاد» پیرامون جهاد ابتدایی چنین نظری را اعلام می‌کند: «بعید نیست حکم به جهاد ابتدایى توسط فقیه جامع‌الشرایطى که متصدّى ولایت امر مسلمین است، در صورتى که مصلحت آن را اقتضا کند، جایز باشد، بلکه این نظر اقوى است.» این در حالی است که تقریبا همه مجتهدان شیعه معتقدند که جهاد ابتدائی به‌معنای شروع جنگ توسط نیروهای مسلمان جائز نیست. 

هرچند باید اشاره کرد در تاریخ جمهوری اسلامی جهاد به‌معناهای «غیر جنگی» نیز مطرح شده است که نمونه آن «جهاد سازندگی» یا «حکومت‌داری با آئین فرهنگی جنگ و شهادت» هستند. از جمله جهاد غیرجنگی در راستای حکومت‌داری، دوازده سال از طرف محمدباقر قالیباف شهردار تهران به‌عنوان شیوه مدیریت بوروکراسی شهر تهران به‌کار گرفته شد. شیوه‌ای پر از فساد اقتصادی و غیر علمی که نتیجه‌ای جز اقدامات فراقانونی، و تخلفات اداری متعدد و در نهایت بازداشت معاون شهردار نداشت. این شیوه مدیریت با ریخت و پاش‌های گسترده مالی به  استخدام ۴۰۰ درصدی مازاد بر ظرفیت کارمندان شهرداری تهران منجر شد و روشی بود برای نفوذ اجتماعی سیاسی قالیباف. این رفتار حکومت‌داری حجم کاری شدید و بی‌فایده‌ای را به کارمندان تحمیل می‌کرد و در نهایت نیز در سطح پایه‌های فرهنگی نتوانستند به‌خوبی آن را تبیین کنند. ایده اولیه این نوع جهاد البته سالها قبل از قالیباف توسط آقای عطاء‌الله مهاجرانی نوشته شده بود.

باید در نظر داشت که بسیاری از آیتم‌های الگوی مدیریت جهادی در کلام رهبر جمهوری اسلامی به‌عنوان سیاست‌های بالادستی حضور دارند؛ از جمله  فرمان‌ها و توصیه‌های ایشان به رئیسی، در خصوص «مانع زدایی بوروکراتیک از فرایند تولید»، هشدار بسیاری از کارشناسان را در مورد رویه‌های غیرمعمول کشورداری در پی داشته است. 

 دلایلی وجود دارد که فرمان جهاد سایبری را در خور توجه می‌کند، مهمترین آن، شیوع حملات سایبری و استفاده آن توسط نیروهای متخاصم در منطقه است. به‌عنوان مثال می‌توان حمله معروف استاکس‌نت به تاسیسات اتمی جمهوری اسلامی را پشت پرده تشکیل یگان‌های سایبری دانست. هرچند در روبنای سیاسی ارتش سایبری به کارهای تبلیغاتی و کنترل سایبری هژمونی نظام مشغول بوده است، و حتی جمهوری اسلامی سعی داشته از آن نیرو برای دخالت در انتخابات اخیر آمریکا نیز استفاده کند، اما ریشه‌های تشکیل این نیرو تنها به دغدغه‌های حکومت برای تسخیر میدان سیاست داخلی محدود نمی‌شود. آقای خامنه‌ای فرمان تشکیل این نیروها را به‌منظور طراحی کدهای استراتژیک امنیت ملی داده است. لذا خوانش آن در چارچوب مسئله تهاجم فرهنگی و مقابله با موضع‌های مخالفان حکومت، تقلیل آن است. 

عمق استراتژیک صدور فرمان جهاد سایبری که مدت‌ها قبل با ایجاد «سازمان فضای مجازی سراج» زمینه آن چیده شده است، در زمین امنیت ملی قرار دارد و تحلیل آن مستلزم آشنایی با سیر تکامل نیروهای امنیتی در چارچوب سپاه پاسداران انقلاب اسلامی است. 

پیش از آنکه وارد بحث سیر تکامل نیروهای امنیتی شویم، باید اشاره کنم که این دستور در واقع اعتراف ضمنی به شکست پروژهای سایبری حکومت است و با این وجود فقط ظاهرا شکلی تهاجمی دارد. به‌عنوان مثال نباید از نظر دور داشت که در پانزده سال گذشته تشکیل نهادهایی مانند پلیس فتا، یا اقدام به موازی‌سازی اپلیکیشن خارجی چه سرنوشتی داشته است. همین‌طور نباید از نظر دور داشت که سرنوشت فیلترینگ و یا تولید اینترنت ملی در واقع شکست مجموعه اقدامات حکومت‌داری آقای خامنه‌ای را عیان می‌کند، بنابراین ظاهر تهاجمی این طرح به آن ماهیتی جدی نمی‌بخشد بلکه نگرانی عمده متوجه فعالیت‌هایی است که به قصد جاسوسی سایبری از شهروندان و «تولید بیگ دیتا» به شیوه نامشروع است که در چارچوب قوانین حفاظت از اطلاعات و همچینین مانع آفرینی بر گردش آزاد اطلاعات در سطح بین‌المللی قابل پیگیری است و وظیفه وکلای توانمند است تا در این زمینه از حکومت شکایت کنند. 

اما در مورد عمق استراتژیک صدور این فرمان در ساختار تکامل نیروهای امنیتی باید به تکامل اورگانیزم سپاه پاسداران اشاره کرد، جایی که آقای خامنه‌ای از ابتدای رهبری خود سعی داشته با حضور فرماندهان نظامی با رویکرد سیاسی تا هفت نهاد موازی را ذیل شورای‌عالی امنیت ملی سامان دهد. 

مجموعه این اقدامات را من تحت عنوان «هنجار سکوت فراگیر» بررسی می‌کنم. اگر به مجموعه اقدامات سیاسی حکومت در سرکوب اجتماعی توجه کنیم و مفهوم شاهدکشی را در نظر بگیریم، یعنی اگر مجموعه اقدامات تروریستی که نظام سیاسی برای حذف شاهدان و مستندات تاریخی علیه خودش انجام داده، در نظر بگیریم، متوجه خواهیم شد که مهمترین هنجار سیاسی دوره آقای خامنه‌ای ایجاد «فضای سکوت فراگیر» در کشور است. اما سکوت نه صرفا به‌معنای عدم مخالف‌خوانی، بلکه محو هر نوع داده‌ای که ناظران بین‌المللی بتوانند با کنارهم قرار دادن آنها شکلی از کنش سیاسی پیش دستانه را تولید کنند. 

کاربست این هنجار سیاسی به این معناست که مطلقا هر درز یا هر نوع خبری بر خلاف قواعد بازی آقای خامنه‌ای خیانت سیاسی است. اگر به یاد داشته باشیم که ایشان قبل از ریاست جمهوری مسئولیت حفاظت امنیتی را در نیروهای مسلح بر عهده داشته‌اند، آنگاه فهم ِمیل او به بسته نگه داشتن فضا را متوجه خواهیم شد. این رویکرد در قوه قضائیه و سپاه به‌شدت پیگیری شده است و ایران را در زمره بدترین کشورها در زمینه گردش آزاد اطلاعات و فضای امن برای روزنامه‌نگاران قرار داده است؛ طوری که حتی مصاحبه با رادیو تلویزیون‌های فارسی زبان خارج از کشور باعث اتهام جاسوسی و اقدام علیه امنیت ملی، علیه فعالان رسانه‌ای و سیاسی شده است. این نگاه آقای خامنه‌ای حتی در حوزه گردش‌گری و توریسم هم به کشور صدمه وحشتناکی زده است. چنانچه ایران با وجود رتبه بسیار بالایی که قبل از انقلاب در زمینه توریسم داشته است، اکنون روزهای سیاه بدون گردشگر خارجی را سپری می‌کند، چراکه آقای خامنه‌ای معتقد است حضور گردش‌گران خارجی تور امنیتی برای کسب اطلاعات از فضای کشور است. 

اما هنجار سکوت فراگیر در حالی درون مرزهای کشور پیگیری می‌شده است که دستگاه‌های امنیتی تا مدتها تمامی فعالان سیاسی را تشویق به خروج از کشور کرده‌اند. لذا رمزگشایی از دلایل تشویق نیروهای مخالف به خروج از کشور می‌تواند ما را به تدوین استراتژی جامعی علیه این هنجار سیاسی رهنمون کند. در این زمینه باید دانست، خروج فعالان سیاسی به‌معنای عدم نقش آفرینی آنها در داخل کشور به عنوان دریچه‌های «نفوذ سیاسی» شناخته می‌شود، دوم اینکه خروج نیروهای سیاسی با وجود تکثر و بی‌اعتمادی درون اپوزیسیون به ذره‌گون شدن مخالفان و انزوای سیاسی آنها می‌انجامد، سومی این‌که تخاصمات سیاسی آنها یا افشاگری آنها در مقابل همدیگر، کمک می‌کند تا نیروهای امنیتی بتوانند مانیتورینگ و نظارت گسترده‌تری از اقدامات مخالفانی داشته باشند که بدون ملاحظه‌های سیاسی هستند و «احساس توهمی از آزادی» دارند. به این دلیل معتقدم که احساس آزادی فعالین سیاسی و رسانه‌ای خارج از کشور در خصوص فعالیت سیاسی وهمی است، چراکه به محض این که جریان انتشار اطلاعات از سوی این مخالفان جهتش تغییر کند و به‌جای شفاف کردن تصمیمات اپوزیسیون، اطلاعات داخل حکومت را منتشر کنند، در فرایند ربایش سیاسی و حذف قرار می‌گیرند، یا به تعبیری در لیست پروژه شاهدکشی می‌روند. 

به‌عبارت ساده تر هنجار سکوت فراگیر،  حکومت را در موقعیتی قرار می‌دهد که بتواند پیش‌دستانه به تخریب فعالیت‌های اپوزیسیون اقدام کند. به این معنا بزرگترین اشتباه اپوزیسیون، حضور فعال‌تر در فضای مجازی است. حضوری که امکان مانیتور شدن آنها را می‌دهند. به‌عنوان مثال یکی از مهمترین اقدامات امنیتی سیستم اطلاعاتی «کشف شبکه ارتباطات افراد» اعم از فعال و غیرفعال با همدیگر است. وقتی این شبکه کشف شد، سه دسته‌بندی از فعالین انجام می‌شود، «منفعل‌ها»، «حامیان» و «رهبران». منفعل‌ها با مارک سبز، حامیان با مارک زرد و رهبران با مارک سرخ علامت‌گذاری می‌شوند و تمام فعالیت این نهادها این است که با مانیتور کردن این گروه‌ها از ورود افراد به حوزه رنگی زرد و قرمز جلوگیری کنند. 

حال در نظر بگیرید حضور شما در رسانه‌ای مانند کلاب‌هاوس یا فیسبوک چه تاثیری دارد؟ خیلی ساده است، شبکه‌ای از ارتباطات شما برای نیروهای امنیتی قابل رصد می‌شود که در واقع مشخص می‌کند در صورت فعال شدن شما امکان این که شما وارد کدام گروه‌های سیاسی و دوستی شوید بیشتر است؛ بر این مبنا کل الگوی عمل آن گروه برای تحلیل رفتار شما به‌کار گرفته می‌شود، تا مادامی که آن الگوی کنش سیاسی در موقعیت عمل فعال نباشد، تمرکز امنیتی روی شما صورت نمی‌پذیرد، اما به‌محض فعال شدن گفتمانی آن گروه، رنگ مارکر شما نیز به چشم نیروهای امنیتی می‌آید. 

معنای این تحلیل این است که برای مهار فعالیت‌های سایبری‌ها می‌بایست حداکثر حفاظت اطلاعاتی را در مورد حضور در شبکه‌های اجتماعی داشته باشید. کوچکترین اطلاعات در مورد زندگی روزمره‌تان که به‌ظاهر اهمیتی برایتان ندارد، در سرکوب شما موثر است تا چه رسد به شبکه ارتباطات دوستی شما. در درجه بعدی باید سعی کنید حضور مجازی‌تان جریان انتقال اطلاعات، ایده و نحوه اندیشیدن شما را بیرون ندهد.

به‌نظر من مهمترین اشتباه اپوزیسیون، این است که حضور بیش از اندازه با جهت اشتباهی در فضای مجازی دارد، دلیل زیربنایی این اشتباه، «گیر کردن در تله آگاه سازی» است؛ بسیاری از چهره‌های اپوزیسبون و حتی مخالفان عادی نیز در گیر این توهم هستند که مردم آگاه نیستند و باید با فعالیت تبلیغی آنها را آگاه کرد، به این پیشفرض اشتباه به درگیری با همدیگر یا تلاش برای آگاه سازی مردم فارسی زبان روی می‌آورند، این در حالی است که اصلا تعریف «سواد سیاسی» به درستی اتفاق نیفتاده است؛ یعنی اگر در نظر بگیریم که سواد، به معنای جهت‌یابی درست در مورد حق سیاسی در برابر نظام سیاسی است، اکثر مردم ایران سواد سیاسی درستی دارند و احتیاجی به فعالیت اقناعی بیش از حد ندارند، بلکه آنچه مردم احتیاج دارند، «مهارت سیاسی حفاظت از خود» است. 

سوال این است که چرا «جهت» حضور این نیروهای مخالف در عرصه سیاسی اشتباه است؟ به این دلیل که این نیروها با رویکرد اقناعی مسائل ایران را برای مردم ایران بازگو می‌کنند، به انبوهی از بیانیه‌های سیاسی توجه کنید، این بیانیه‌ها در واقع اصلا نباید به زبان فارسی باشد، چرا؟ چون مخاطب آنها نباید درون سیستم سیاسی باشد، بلکه این بیانیه‌ها باید بکوشد هنجار سکوت فراگیر را مخدوش کنند و با آگاه‌سازی افکار عمومی جهانی آنها را اقناع کند، نه مردمی که به هر دلیل دلخوشی از سیستم ندارند. 

در واقع پیشنهاد من برای خنثی سازی دستور تشکیل جهاد سایبری مبتنی بر شناسایی دقیق هنجار سکوت فراگیر است. به این معنا که فعالان سیاسی باید حتی‌الامکان با زبان انگلیسی با مخاطب خارج از کشور گفتگو کنند، نه با همدیگر و نه اینکه به شکل بیش از نیاز در این فضا حضور داشته باشند. کاهش سطح حضور نیروهای سیاسی به‌معنای کاربست سکوت استراتژیک است، که این فضا را از حاکمیت و نیروهای امنیتی می‌گیرد تا آنها در موقعیت پیش دستی قرار گیرند، در چنین شرایطی حاکمیتی که فاقد ابتکار عمل برای حضور سازنده است، دچار انفعال و بی‌خبری از وضعیت خواهد شد و همچنین طرح‌های سیاسی که برای گذار از وضع موجود ایجاد می‌شوند حفظ خواهند شد. ما می‌توانیم از انبوه اطلاعات تولید شده که در سایت‌ها و گفته‌های مقامات جمهوری اسلامی وجود دارد به‌شکل کاملا دقیق و تحلیلی استفاده کنیم و به‌جای پرداختن به دهان‌های تبلیغاتی بر روی دهان‌های سیاست‌گذاری آنها تمرکز کنیم. به‌واقع بزرگترین گام برای خنثی‌سازی رفتار امنیتی نظام سیاسی بی‌خبری او از ماست.

درباره‌ی persisnews

persisnews

همچنین ببینید

تأیید هویت زن معترض به تذکر حجاب؛ سپیده رشنو در بازداشت است

برخی منابع آگاه، هویت زن معترض به تذکر حجاب در اتوبوس را «سپیده رَشنو» اعلام …

خبرگزاری فارس ادعا کرد: «عاملان» واکنش به «آمر به معروف» در اتوبوس بازداشت شدند

خبرگزاری فارس، نزدیک به سپاه، روز یک‌شنبه ادعا کرد که زنی که به دخالت یک …

پیشنهاد ترکمنستان برای ایجاد کریدور ترانزیت آسیای میانه‌، ایران‌، ترکیه

ترکمنستان پیشنهاد ایجاد دو مسیر بین‌المللی ترانزیت کالا را در چهارچوب کشورهای عضو سازمان همکاری‌های …

استقبال کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل از حکم محکومیت حمید نوری

کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل و گزارشگر ویژه حقوق بشر در امور ایران روز …

شهردار خوانسار برگزاری مراسم در گورستان برای قربانیان خودکشی را ممنوع کرد

شهردار خوانسار برگزاری مراسم ترحیم در گورستان این شهر برای ‌افرادی ‌را که به ‌دلیل …

نتانیاهو به بایدن: تحریم اقتصادی ایران کافی نیست؛ باید گزینه تهاجمی به کار برد

بنیامین نتانیاهو، رهبر اپوزیسیون و نخست‌ وزیر پیشین اسرائیل، روز پنج‌شنبه ۲۳ تیر در جو …

اعتصاب غذای محمدعلی زحمتکش، معلم بازنشسته، وارد هجدهمین روز شد

با تداوم اعتصاب غذای محمد علی زحمتکش که از ۲۴ اردیبهشت‌ماه امسال در زندان عادل‌آباد …

پوتین یک فرمان جدید تجاری در رابطه با ایران امضا کرد

رئیس‌جمهوری روسیه در آستانه سفر به تهران طی فرمانی، پروتکل الحاقی توافقنامه منطقه آزاد بین …

نرگس محمدی از زندان قرچک: زیر بار حجاب اجباری حکومت استبدادی زن‌ستیز نمی‌روم

نرگس محمدی، فعال حقوق بشر، در پیامی از زندان قرچک با حمایت از تلاش زنان …

«۲۰ تن» از کارگران معدن سونگون بازداشت شدند

اتحادیه آزاد کارگران ایران روز چهارشنبه اعلام کرد که در روزهای اخیر، حدود ۲۰ تن …

ادامه تجمعات بازنشستگان تامین‌ اجتماعی در اعتراض به افزایش ۱۰ درصدی حقوق‌ شان

بازنشستگان تامین‌اجتماعی روز چهارشنبه ۲۲ تیرماه در چند شهر ایران به تجمعات خود علیه مصوبه …

کانون نویسندگان ایران «موج اخیر سرکوب ها » را محکوم کرد

کانون نویسندگان ایران روز چهارشنبه ۲۲ تیرماه در بیانیه‌ای با عنوان «اعتراض به موج اخیر …

جعفر پناهی بازداشت خود را مصداق « آدم‌ ربایی » خواند

جعفر پناهی، کارگردان مطرح سینمای ایران و جهان، در تماسی تلفنی با همسر خود از …

سوری بابایی، فعال مدنی معترض به حجاب اجباری، بازداشت شد

سوری بابایی چگینی، کنشگر مدنی معترض به حجاب اجباری، شامگاه چهارشنبه، ۲۲ تیر، در قزوین …

اتهام میلاد حاتمی، چهره اینستاگرامی، « افساد فی‌ الارض » اعلام شد

اتهام میلاد حاتمی، از چهره‌ های مشهور اینستاگرامی، که در ترکیه بازداشت و به ایران …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *